De volksontwikkeling in oktober

In gezonde bijenvolken stopt het broeden in oktober. Bijen ‘weten’ met hoeveel bijen ze de winter in willen gaan. Als ze niet te veel last hebben gehad van varroa en daar weinig bijen aan verloren hebben, is het eind oktober wel klaar met broeden. Als er wel veel bijen verloren gegaan zijn door deze parasiet proberen ze de verliezen nog goed te maken door langer door te broeden. Bijen die broed moeten verzorgen kunnen niet voldoende vitellogenine opslaan in het eiwitvetlichaam en zijn daardoor geen langlevende winterbijen. Doorbroeden kan zo de oorzaak zijn van een dood volk met de symptomen van wintersterfte; raten vol voer, hier en daar enkele cellen gesloten broed en een lege kast. 

Natuurlijk wil ik graag weten of er nog broed in de volken zit, maar de bijen zullen er niet blij mee zijn als ik ze begin november nog open ga maken om dat te controleren. Bijen die VSH laten zien, dat wil zeggen dat ze met mijten besmette poppen uit de cellen verwijderen, laten restanten van die poppen op de varroalade vallen. Als die restanten er niet meer zijn, ga ik ervan uit dat er geen broed meer is.   

Als ik de gemiddelde mijtval van mijn volken in oktober op een rijtje zet, kan ik de volken verdelen in drie groepen: Groep 1 heeft een mijtval van 0,5 mijten per dag, groep twee 1,5 en bij groep 3 vallen er nog 3,4 mijten per dag.

Later in november, de mijtenval observeren

Doordat de bijen in november niet meer broeden gaat de mijtval nog lager worden. Bij de volken van groep 1 en 2 doe ik geen varroabestrijding met het druppelen van oxaalzuur. Met zo weinig mijten is dat niet nodig.
Bij de volken van groep 3 is schade door varroa al een gepasseerd station. De oxaalzuurbehandeling is voor het overwinteren niet meer van belang maar dient ervoor dat de volken zich in het voorjaar goed kunnen ontwikkelen zonder belast te worden door varroa. 

Een richtlijn om de mijtval van november te kunnen gebruiken voor de beslissing "wel of geen oxaalzuurbehandeling" begin december, zou kunnen zijn: 
November mijtenvaltelling: 

• van 0 tot 1 mijt/dag: niet behandelen (potentieel geschikt voor de teelt) 
• van 1 tot 2 mijten/dag: eventueel niet behandelen (misschien geschikt voor de teelt). Naar keuze van de imker niet behandelen als de imker in het voorjaar wil selecteren
• vanaf 2 mijten per dag: oxaalzuur druppelen of sublimeren.

Zoals u weet is het effect van de oxaalzuur druppelmethode het grootst bij toepassing bij een temperatuur tussen + 5 graden en - 5 graden C. Als het weer niet mee wil werken, kan de behandeling heel goed ’s morgens vroeg gedaan worden. Het bijenvolk zit dan nog goed op de tros waardoor de oxaalzuurdruppels niet tussen de bijen door op de varroalade terecht komt.

Teelt en selectie

Ik houd de ontwikkeling van de varroapopulatie in de volken bij met het oog op selectie; verder kweken van koninginnen met volken met minder mijten. Daar hoort ook bij het opruimen van koninginnen van volken die varroa slecht controleren. De koninginnen van groep 3 moeten in het voorjaar zo snel mogelijk vervangen worden en mogen zeker geen darren de wereld in gaan sturen. Darrenbroed snijden van het bouwraam is hierbij zeker op zijn plaats. 

In bijenvolken spelen veel factoren een rol. Om tot een goede teeltkeuze te komen in het voorjaar probeer ik zoveel mogelijk gegevens te verzamelen. Daarbij kijk ik ook naar het resultaat van een varroabestrijding. Bij de toepassing van mierenzuur in juli varieerde het bestrijdingsresultaat van 850 mijten na 4 dagen mierenzuur tot 6000 mijten uit het volk met de meeste mijten. Bij een oxaalzuur behandeling in december zijn er ook van die verschillen. Naast de natuurlijke mijtval helpen de verschillen in bestrijdingsresultaten ook om zicht te krijgen op het varroaresistente gedrag van bijenvolken.

Mari van Iersel, docent imkeren

Samen op weg naar een duurzame behandelvrije imkerij