Waar komt het KT-materiaal vandaan? 

Koninginnenteelt voor beginners richt zich op het verkrijgen van standbevruchte F1-dochters van "teeltmoeren". De teeltmoeren worden geteeld en geselecteerd door echte koninginnentelers. Je begint het proces van telen dus met piepjonge larven die je verkrijgt via een rasvereniging, een eigen NBV-vereniging of een koninginnenteler. Er is altijd wel iemand in je omgeving te vinden, die hier zijn hobby van gemaakt heeft. 

Er worden door de rasverenigingen ook overlarfmiddagen georganiseerd. Ik roep deze rasverenigingen op om deze datums te publiceren via de NBV agenda, zodat iedere imker daar kennis van kan nemen. We moeten elkaar een beetje vooruit helpen. In principe kun je van eind april tot eind augustus aan KT doen. 

Zoals gezegd, de teelt begint met piepjonge larfjes. Hoe kleiner hoe beter, alhoewel de iets grotere larfjes minder uitval met zich meebrengen, zijn die piepkleine net uit eitjes ontstane larfjes de basis voor kwalitatief goede koninginnen. In dit Blogbericht ga ik uit van imkers met slechts 3 tot 10 bijenvolken. Met de teelt van 5 koninginnen kun je dus jaarlijks nieuwe volkjes opzetten en/of oude moeren vervangen. Heb je teveel moeren dan zijn er altijd liefhebbers voor te vinden. 

Wat moet je aanschaffen?

De aanschaf beperkt zich tot 3 onderdelen, te weten: grondhouders, nicot bodems en opzetkluisjes. Met 10 stuks van ieder onderdeel kun je de teelt beginnen. Op de foto zie je alle onderdelen bevestigd in een teeltraam. Plaats dus één latje in een BK-raam ongeveer 5 a 6 cm onder de toplat en schroef daar de bruine grondhouders op vast (niet met spijkertjes, want die trek je vaak los).  Op de grondhouders passen de witte nicot bodems en daarin passen weer de Nicot cupjes, waarin de larfjes door de teler gelegd worden. Daarop passen weer kluisjes (zie volgende foto onder) om de moeren te beschermen. Deze 30 onderdelen samen kosten 10 euro. De cupjes met larfjes verkrijg je dus via de teler. Het vervoeren van deze larfjes kan in een natte/vochtige theedoek, zodat de larfjes vochtig en koud blijven. Je kunt er gerust 2 uur mee reizen.

Een voorbeeld werkschema

• Donderdag 30-4-2026 (dag 0): starter/pleegvolk voorbereiden (stap 1)
• Zaterdag 9-5-2026 (dag 9: starter/pleegvolk ontdoen van redcellen en 2 uur later overlarven en larfjes via teeltraam inhangen (stap 2)
• Zondag 10-5-2026 (dag 10): Voorzichtige controle op aanname van larfjes (stap 3)
• Donderdagavond 14-5-2026 (dag 14): Kluisjes plaatsen over gesloten doppen (stap 4)
• Donderdag 21-5-2026 en vrijdag 22-5-2026 (dag 21): Uitgelopen moeren merken en invoeren (stap 5 en 6)

Wat heb je als teeltvolk nodig?

Iedere basiscursist weet dat een volk redcellen gaat aanmaken wanneer je de koningin uit een volk haalt. Indien je dit doet (stap 1 KT) zullen na 9 dagen alle eitjes en larven veranderd zijn in gesloten broed. Daarnaast zijn een aantal (10 tot 30) larven omgezet naar redcellen, waarmee het volk nieuwe koninginnen probeert te krijgen ter vervanging van de verdwenen koningin. Aangezien wij willen dat het volk ditzelfde gaat doen, maar dan van onze geselecteerde larfjes in het teeltraam, breken we alle redcellen voor 100% weg.

Sla er geen redcel over want dan hebben ze geen behoefte meer aan jouw larfjes en zullen ze de meeste daarvan opruimen.  Twee uur na het uitbreken van de redcellen, kun je het teeltraam met 10 larfjes plaatsen (stap 2 KT). Dus eerst ALLE redcellen breken, daarna larfjes ophalen. 

Omdat je het waarschijnlijk zonde vindt om in mei zomaar een koningin te verwijderen uit een volk, kun je haar ook met broedraam en al wegnemen en samen met een voerraam met bijen in een afleggerkastje stoppen. Aanvullen met ramen kunstraat en een 2,5 kilo pak suikerdeeg op het voergat leggen. Kastje met moer 3 a 4 km verplaatsen om afvliegen te voorkomen. Geef het oude volk 1 raam met gesloten broed uit een ander volk (zonder moer!) en geef ze tevens 1 raam kunstraat midden in de kast. Check op eventueel aanwezige zwermcellen, breek belegde dopjes allemaal weg. Gebruik voor de koninginnenteelt liever geen volk dat al in zwermstemming verkeert, dat geeft risico op problemen. Op de plaats van het kunstraat komt na 9 dagen het teeltraam te hangen.  Plaats op het voergat van dit volk na het uitnemen van de moer een pondspak Candipoline Gold. Het volk mag dus een 1- of 2-bk kast zijn met eventueel hk's. Het volk moet wel een sterk volk zijn, dus geen minder bezette volken voor de KT gebruiken. Een sterk eenbaksvolk voldoet dus ook goed. Plaats tevens uit voorzorg een moerrooster onder het nu moerloze volk, want jonge moeren uit nazwermen willen graag zo'n moerloos volk induiken en jouw larfjes verwijderen. Je kunt de gok nemen en dit moerrooster achterwege laten. Maar een gewaarschuwd imker telt voor twee, 

Controle op aanname van de larfjes (KT stap 3)

Wanneer je ALLE redcellen uitgebroken hebt, moeten de bijen wel gebruik maken van het aanbod van jouw larfjes om nieuwe koninginnen op te laten groeien. Meestal zullen ze 70% accepteren en de rest opruimen. De opgeruimde larfjes kunnen beschadigd zijn tijdens het overlarven of eventueel uitgedroogd zijn. UV-zonlicht is eveneens dodelijk voor larfjes. Op de dag na het plaatsen van het teeltraam moet je dus voorzichtig controleren door het teeltraam voorzichtig omhoog te halen en te kijken of er een klein wasrandje gebouwd is aan het nicot cupje. Zijn alle larfjes weg, dan zit er toch een (wissel)moer in het volk en kun je na verwijdering van deze moer opnieuw beginnen met het plaatsen van larfjes. Controleer tevens of er nog voldoende Candipolinne Gold aanwezig is. 

Het beschermen van de gesloten doppen (KT stap 4)

Omdat je begint met larfjes van maximaal 24 uur oud zullen de aangeboden larfjes 4 a 5 dagen later gesloten zijn. Je kunt er nu voorzichtig een wit kluisje overheen schuiven (zie foto).

Op de bodem van het kluisje moet je vooraf iets cremehoning of suikerdeeg in de vakjes doen, zodat de net geboren koningin direct energie kan opnemen. Met de kluisjes voorkom je dat de moeren elkaar afsteken.

De geboorte van de koninginnen (KT stap 5)

In de regel mag je verwachten dat er een week later 5 of 6 koninginnen geboren worden in de kluisjes. Het zou verstandig zijn deze moeren een gekleurd merkje te geven, zodat je zeker weet in de toekomst dat dit je geselecteerde koninginnen zijn. Het uitlopen zal soms enigszins gespreid in tijd verlopen, dus zowel op dag 12 als op dag 13 na het overlarven. 

De koninginnen invoeren (KT stap 6)

De eenvoudigeste methode om deze koninginnen onder te brengen, is het opsplitsen van het volk waarin ze geboren zijn in 3 of 4 delen, dus in 6-ramers. Het laatste deel blijft in de oude kast aangevuld met kunstraat. De 6-ramers verplaats je direct zo'n 4 km om afvliegen te voorkomen. Ieder afleggervolk krijgt een nieuwe koningin (gewoon loslaten uit het kluisje) en mag pas drie weken later gecontroleerd worden. 

Geef de afleggers, die je verplaatst weer een pak suikerdeeg op het voergat om de ontwikkeling van het nieuwe broednest en de uitbouw van kunstraat te stimuleren. 

Na 3 weken wachten komt dan het spannende moment. Gemiddeld zal in de paringsfase20% afvallen. Dus 1 op de 5 mislukt. Normaal gesproken mag je bij een start met 10 larfjes verwachten dat je 5 koninginnen overhoudt. Dit zal het eerste jaar iets minder kunnen zijn, want bij iedere stap kun je fouten maken. Het blijft natuur en mensenwerk. 

Laat in dit hele proces de varroabehandelingen achterwege. Gezien de broedstop en de verkleining van de volken door het splitsen is de besmetting zo laag, dat de groei van de bijenpopulatie veel sneller gaat dan de mijtenpopulatie. Controleer in juli eens hoe hoog de mijtenval is en pas daarna zonodig de zomerbehandeling toe.  

De bovenstaande processtappen zijn eenvoudig beschreven om het begrijpelijk te houden voor de minder gevorderde imkers. In het imkerboek "Bijvriendelijk imkeren 2.0" worden drie KT-methoden uitvoerig beschreven. 

Mocht je echter nog vragen hebben, stel ze gerust in het NBV Bijenblog. 

Wil je een gratis mailbericht ontvangen van ieder nieuw blogbericht, klik dan HIER om je gratis aan te melden. 

Ik wens jullie hele fijne kerstdagen toe en een mooie jaarwisseling. 

Ben Som de Cerff, hobby-imker en docent koninginnenteelt

Op weg naar een duurzame imkerij