In de nazomer en herfst vallen de meeste varroamijten doordat het broednest, waarin ze zich altijd ophouden, aan het verdwijnen is. De mijtenpopulatie kan in het voorjaar en de zomer tot duizenden varroamijten oplopen. Bij mijtgevoelige volken kan dit tot vele duizenen mijten oplopen, 8 tot 10.000 mijten is in dergelijke volken zonder zomerbehandeling geen uitzondering. De meeste imkers passen de zomerbehandeling toe, waardoor de restbesmetting eind augustus bestaat uit tientallen tot enige honderden mijten (wanneer de bestrijding effectief is geweest). Daarna zal de mijtenpopulatie zich weer deels kunnen herstellen in het nazomerse broednest. Een flink deel daarvan sterft weer in september, oktober en begin november. 

Hoeveel mijten zitten er eind november nog in de volken?

Volgens Flores en Padilla is de dagelijkse mijtenval de meest betrouwbare methode om de algehele mijtbesmetting in het volk vast te stellen. Zitten er nog maar tientallen foretische mijten op de bijen - het broed is inmiddels uit de meeste volken verdwenen - dan heeft een heksenjacht naar die laatste mijten geen zin. De oxaalzuurkristallen op de bijen zijn ook niet volledig onschadelijk voor de bijen. 

In de tweede helft van november kun je het beste gedurende 5 tot 7 dagen de mijtenval bestuderen, dit wordt een muldiagnose genoemd. Een tussentijdse meting na drie dagen maakt het tellen van de mijten makkelijker vanwege de mul die ook al zou kunnen vallen. Zelf maak ik foto's van de schuifladen en tel de mijten via een fotoshop programma op de laptop.  

Tweeledige conclusies op basis van de mijtenval

De mijtenval per dag geeft dus een betrouwbaar beeld van de restbesmetting, waarmee het volk straks eventueel de winter uitkomt.

1. Indien de gemiddelde mijtenval per dag één mijt of minder is, dan kun je dit volk verder met rust laten en hoef je ze niet te plagen met een oxaalbehandeling begin december.

2. De tweede conclusie die je kan trekken is dat de zomerbehandeling waarschijnlijk effectief geweest is of dat dit volk minder gevoelig is voor mijten. Deze laatste conclusie kun je beter trekken op basis van de mijtenval eind juli of door de bijen eind juli te bemonsteren en te onderzoeken op mijten. 

Bij meer dan één mijt gemiddeld per dag gedurende vijf tot zeven dagen is wel raadzaam om de bijen/mijten te behandelen met oxaalzuur. Aangezien deze methode zeer effectief is zonder dat er broed aanwezig is, waarin de mijten zich kunnen verstoppen, moeten we wachten tot de volken broedloos zijn.

Wanneer de volken min of meer permanent op de wintertros zitten, zal de moer tevens de productie van eitjes nagenoeg stoppen. De wintertros hangt direct samen met de buitentemperatuur en het verminderde daglicht. Bij een paar koude nachten in november treedt de winterrust in en trekken zich terug op de tros. Hier in de Achterhoek zitten alle volken al enige dagen op de wintertros. Zie het andere blogbericht met de laatste nieuwe foto's. Drie weken na een periode van enkele nachten met vorst is het rekentechnisch zover dat de volken broedloos zijn. Voor heel Nederland is het zeker nog niet zover. Dus het zal wel december worden voor we massaal kunnen gaan oxalen. Daarover volgt tzt een nieuw blogbericht.

De mijtenval in mijn onbehandelde volken

Vanaf 20 augustus jl volg ik dagelijks de mijtenval van alle 22 volken op de thuisstand (met uitzondering van een Topkast en een TBH). Dit onderzoek doe ik inmiddels al 5 jaar. Ik wil namelijk de mijtenval in volledig onbehandelde volken bestuderen en streef naar een natuurlijk evenwicht tussen mijten en bijenvolk. 

Van de 22 volken is bij 19 volken de gemiddelde mijtenval gedurende de laatste zeven dagen ver onder de één mijt per dag. Slechts bij 3 volken is de mijtenval hoger dan 1, namelijk 20, 12 en 7 mijten per dag. In het volk op de foto links vallen nog 20 mijten per dag. Het wordt echter met de dag minder. Op grond van de sterkte (7 straten Dadant) weet ik op basis van ervaring dat dit volk hoogstwaarschijnlijk goed de winter doorkomt. 

De aanpak voor het onbehandeld laten van mijn volken bestaat uit drie aspecten, namelijk:

- de teelt en selectie van varroa-arme volken/teeltmoeren;

- bijna alle volken zitten op kleine cellen (4,9 mm) en kleinere raatafstand;

- imkeren met een aangepaste beperkte broedruimte, het zogenaamde eenbaksimkeren. Volgende week woensdagavond 17 november tijdens het NBV webinar zal ik iets meer vertellen over de achtergronden van deze methode. 

Ben Som de Cerff, hobby-imker en docent bijenteelt