Vorige week zaterdag gaf een collega bijenteeltleraar een boeiende presentatie over behandelvrij imkeren. Er zijn veel gedocumenteeerde ervaringen in de wereld met varroaehandelvrije volken, die nadat de mijtgevoelige volken stierven (na het beeindigen van de varroamijtenbestrijding), er volken overbleven, die wel in leven bleven. Weliswaar bleven er mijten aanwezig, maar in lagere aantallen. Zo verging het ook deze imker/bijenteeltleraar. Eerst hoge verliezen, maar met de overblijvende volken, kon hij tot op heden behandelvrij verder imkeren en zijn bijenvolkerenbestand weer uitbreiden. 

Hetzelfde ervaarde Prof Tom Seeley bij zijn onderzoek in de bossen van Arnot Forest. Ik zal er meer over vertellen in mijn voordracht tijdens de NBV studiedagen op 17 november. De overeenkomst tussen al deze behandelvrije volken is dat er een genetische selectie plaats vond en dat de volken leven op natuurraat. Deze natuurraat is veel kleiner (5,08 mm) dan onze gebruikelijke kunstraat (5,4 mm). Het komt dicht in de buurt van de kleine cellen, die ikzelf toepas (4,9 mm). 

In Afrika en Brazilie leven de volken eveneens op kleine cellen. De bijen zijn ook iets kleiner. De volken in Afrika en Brazilie worden nooit behandeld tegen de mijten. Ze zijn er wel, maar er bestaat een natuurlijk evenwicht tussen gastheer en parasiet. De verkleining van de bijen op natuurraat houdt geen gelijke tred met de verkleining van de cellen. De vulfactor van de poppen is groter, waardoor de mijten minder goed kunnen binnendringen en bewegen in de cellen. Daarnaast spelen hygienische eigenschappen (VSH, grooming etc) en wellicht andere factoren een belangrijke rol in de beheersing van de mijtenpopulatie. 

In juli 2021 is een nieuwe wetenschappeljk publicatie verschenen, die bevestigt dat de mens via aangepast (vergroot) kunstraat de grotere onnatuurlijke cellen geintroduceerd heeft. Hierin wordt ook de mogelijk remmende werking van de verkleinde cellen op de mijtenreproductie vermeld. 

Dit alles versterkt mijn idee dat het gebruik van 5,1 mm kunstraat en nog liever 4,9 mm naast een strenge selectie op varroa-arme teeltvolken/moeren de weg is om de varroabehandelingen in de toekomst steeds vaker achterwege te kunnen laten. 

Voor een ieder die werkt met ongeselecteerde huis-tuin-en-keuken volken op gewone kunstraat zou ik willen blijven benadrukken dat het twee- of driegangenmenu noodzakelijk blijft. 

Voor belangstellenden vermeld ik hieronder twee citaten uit het wetenschappelijke onderzoek.

Het onderzoek luidt: 

Possibility to change the body size in worker bees by a combination of small‑cell and standard‑cell combs in the same nest. By Piotr Dziechciarz1, Grzegorz Borsuk1, and Krzysztof olszewski1 1Institute  of  Biological  Basis  of  Animal  Production,  Faculty  of  Animal  Sciences  and  Bioeconomy,  University  of  Life Sciences  in  Lublin,  Akademicka  13,  20-950  Lublin,  Poland. Received 25 January 2021 – Revised 20 July 2021 – 

Citaat 1 over het verschil tussen natuurlijke raatbouw en het huidige kunstraat:

Wax foundation is a thin plate with embossed cell bottoms. It is made of beeswax or plastic. Bees build combs on wax foundations. In modern apiary management, the use of a wax foundation is a standard, especially in developed countries. The introduction of the wax foundation usually resulted in an increase and standardization of the width of worker comb cells (McMullan and Brown 2006). Currently, the width of standard worker cells is usually in the range of 5.40–5.50 mm. In natural nests of European dark bees (Apis mel- lifera mellifera), the width of worker comb cells  was found to vary between 4.90 and 5.10 mm (Cowan 1904). At present, 4.90-mm-wide comb cells are referred to as “small cells” (McMullan  and Brown 2006), whereas approximately 5.50-mm-wide cells are considered standard. However, the notion of the small or standard width/size of comb cells varies between different regions of the world, where bees  with different genotypes are reared.

Citaat 2 over de impact van kleine cellen op de reproductie van varroamijten: 

Similar to the results reported by McMullan and Brown (2006) and Seeley and Griffin (2011), our  investigations  indicate  a  relatively  constant body size in the worker bees, with a lower effect of  the  comb cell  width  on this parameter than assumed previously (Ruttner  1988). This implies that,  in  the  case  of  small  cells,  the  free  space between the pupa and the walls of the cells is reduced, which is associated with the lower value of the decline in the bee body size than that of the cell size. The cell is then more tightly filled by the pupa, which may restrict reproduction of  V. destructor. This mechanism has been observed in Africanized bees (Piccirillo and De Jong  2003) and African  A. m. capensis  (Martin and Kryger 2002), which naturally build small-cell combs. As suggested by Martin and Kryger (2002), the tighter filling of cells by the pupa contributes to increased mortality of  V. destructor  males due to difficulties in movement of the mite in the cell, as the  pupa  thorax  fills  the  cell  lumen  tightly.  Additionally, movements of the pupa in the tight cell may contribute to damage to the developmental forms of the parasite (Donze and Guerin  1994), which seem highly susceptible to damage due to their  non-chitinized  cuticle.

Ben Som de Cerff, hobby-imker en docent koninginnenteelt

meer info over koninginnenteelt en kleine cellen vind je in het imkerboek: Bijvriendelijk imkeren 2.0.