Natuurlijke mijtenval in herfst en winter van volken op kleine cellen

(klikken)

Al vier jaar volg ik de mijtenval van 1 september tot 1 maart, dus tijdens de nazomer, herfst en winter van de bijenvolken op de thuisstand. Dit betreft vooral volken, waarin de mijten niet meer bestreden worden. Meestal zijn het volken met teeltmoeren (P-) of dochters (F1) van teeltmoeren. Het doel van dit onderzoek is: 

1) selectie op teeltmoeren met een zo laag mogelijke mijtenbesmetting.

2) onderzoeken wat er gebeurt met de mijtengroei in de zomer. Hoe explosief verloopt die? Of valt die explosie wel mee? 

3) selectie op behandelvrije overlevende volken waarin continue mijten aanwezig zijn, waardoor het hygienisch gedrag gestimuleerd wordt (mits dit in de genen zit). 

Volgens de wetenschappers Floris en Padilla is de mijtenval in de herfst en winter, omdat er dan geen mieren en oorkruipers mijten kunnen stelen en er geen broed is, de beste methode om de mijtbesmetting in de volken betrouwbaar te kunnen waarderen. 

Afgelopen zes maanden (180 dagen in de grafieken) heb ik bij 28 volken de natuurlijke mijtenval gevolgd. Bij drie van deze volken heb ik op 13 december (dag 103) wel een oxaalbehandeling toegepast. Deze behandeling is duidelijk terug te zien in de grafieken. De andere stijgingen van de mijtenval hangen samen met temperatuurstijgingen, waarbij de dode achtergebleven mijten loskomen van raten en bijentros. 

Op foto A betreft de bovenste grafiek een zestal volken met een zeer hoge mijtenbesmetting. Hiervan is het volk met de hoogste mijtenval dood gegaan in januari. Op de verticale as staat de mijtenval per dag. De mijtenval begint op te lopen in de tweede helft van augustus, mijn telling begint op 2 september. Hoe hoger de mijtenval in het begin, hoe groter het risico op sterfte. Twee volken met een zeer hoge mijtbesmetting op de bijen (12 en 13%) zijn overigens goed de winter uitgekomen. De onderste grafiek in foto A toont de veel lagere mijtenval van de overige 22 volken op de thuisstand 

De mijtenval van deze 22 volken zie je ook in foto B. De natuurlijke mijtenval blijft gemaximeerd op ongeveer 13 mijten per dag. De zwarte lijn betreft een 7-daags gemiddelde. 

In foto C zie je de gecumuleerde mijtenval van alle 28 volken. Bij de helft blijft deze cumulatief over 180 dagen onder de 450 mijten. Uit het zwaarst besmette volk vielen bijna 13.000 mijten. Echter dit volk heeft de winter gewoon overleeft. 

Samengevat:

• 27 van de 28 volken overleven de winter ondanks soms hoge mijtbesmettingen van 12 of 13% op de bijen; een hoge mijtbesmetting is dus niet per definitie dodelijk. De virulentie van de mijten of de tolerantie van de bijen is dus blijkbaar verschillend;
• de verschillen in mijtenval en mijtenbesmetting tussen de volken is erg groot;
• veel volken hebben een lage besmetting, dit kan samenhangen met de selectie van de teeltmoeren, die al 4 jaar op deze wijze plaats vindt;
• de meeste volken zitten op kleine cellen, naar mijn ervaring zet dat een rem op de mijtenreproductie; twee zitten nog op 5,4 en een paar op 5,1 mm;
• de laagste score in het daggemiddelde van de mijtenval over 180 dagen is in 4 jaar tijd gedaald van ruim 1 naar 0,25 mijt per dag
• na 4 jaar scoren er steeds meer volken onder het daggemiddelde van 1 mijt. 

Na de voorjaarscontrole zal ik nog een blog-bericht schrijven over de overleving van mijn 4,9 mm volken, die al 2,3,4 en 5 jaar zonder behandeling overleven. 

Dit jaar hoop ik de resterende volken van 5,1 over te zetten naar 4,9 mm. Mits ze niet in de gevarenzone komen met een hoge mijtenbesmetting worden ze niet meer behandeld na de omzetting naar 4,9 mm raat. De mijtbesmetting meet ik in augustus met een Vita schudbeker met een bijenmonster van 300 bijen. 5% is een betrouwbare drempelwaarde in augustus om niet meer te behandelen. 

Ben Som de Cerff, hobby-imker en docent koninginnenteelt