Allereerst een mooi en vooral gezond 2021 toegewenst. Dit keer een beetje een technisch blogverhaal over varroamijten. Geen interesse, dan gewoon skippen ;-).

In 2016 is mijn eerste bijenvolk overgezet op kleine cellen. In 2017 werden hiervan zeven volken op kleine cellen nageteeld of opnieuw opgebouwd. Daarna zijn de aantallen volken op kleine cellen steeds verder opgevoerd en nu zitten alle volken, op twee na, op 5,1 mm of 4,9 mm. Vanaf de omzetting naar 4,9 mm cellen - de gebruikelijke cellen zijn 10% groter namelijk 5,4 mm - zijn de varroamijten in deze volken nooit meer behandeld. 

Ik vond het interessant om de dagelijkse mijtenval in herfst en winter te monitoren, omdat ik nieuwsgierig was naar wat er gebeurde met de sterk groeiende mijtenpopulatie in de zomer in onbehandelde volken. Uiteraard heb ik in augustus ook de mijtenbesmetting steeksproefgewijs vastgesteld om eventueel in te kunnen grijpen. Dat was gezien de sterkte en de gezondheid van de volken niet nodig.

Let wel: dit experiment geldt uitsluitend voor mijn bijen. Het zou kunnen zijn dat de selectie, die ik toepas op mijn teeltvolken - ik teel uitsluitend na van de volken met de laagste mijtenval - een rol speelt bij de overlevingskansen van mijn volken. Alle volken blijven namelijk onbehandeld in leven, het volk uit 2016 zit nu in de vijfde winter en zeven volken uit 2017 zitten in hun vierde winter. 

Links een foto, die ik gisteren maakte, van een onbehandeld volk uit 2017 in een dadantkast. 

Uit 2018 zitten er nu tien onbehandelde volken in hun derde winter. Het is vaak verrassend voor mij hoe goed deze volken uitwinteren. Je zou toch anders verwachten wanneer je niet meer bestrijdt.

In de herfst van 2017 ben ik begonnen met het monitoren van de dagelijkse mijtenval van alle volken op de thuisstand. In 2017/2018 en 2018/2019 zaten daar ook behandelde volken tussen op normale cellen, in 2020/2021 zijn er nog slechts twee volken over op normale cellen. Een deel zit nog wel op 5,1 mm. 

Het is verrassend dat alle volken in die vier jaren hetzelfde beeld laten zien ten aanzien van de dagelijkse mijtenval. De mijtenval begint eind augustus op te lopen en piekt ergens in oktober. In november daalt de mijtenval weer en bereikt in december een laagste nivo. Dit geldt voor zowel de licht als de ernstig besmette volken, het verschil tussen deze twee groepen is de hoogte van de piek. Bij ernstig besmette volken druppelt de mijtenval nog iets na in januari, bij de gering besmette volken is de mijtenval bijna nihil. 

Uit de tellingen blijkt dus dat de in de zomer hoog opgelopen besmetting in september en oktober weer verdwijnt via de schuifla. Bij een winterse oxaalbehandeling kan ik zien wat de restbesmetting op dat moment nog is. Het lijkt erop dat in de herfst al 80 tot 90% van de mijtenpopulatie op natuurlijke wijze verdwijnt. Dit zou een mogelijke verklaring kunnen zijn waarom deze volken gewoon blijven leven. 

Een andere verklaring voor de overleving zou kunnen zijn dat het maximale besmettingsnivo in de kleine cellen volken een stuk lager ligt. In de kleine cellen volken blijft de mijtenval en dus de besmetting ver onder de waarden van de volken op 5,4 en 5,1 mm raat. Bij volken, die al vier winters onbehandeld overleven, is er m.i. sprake van een balans tussen gastheer en parasiet. Ze houden elkaar in evenwicht. 

De selectie, die ik al 5 jaar toepas op mijn teeltmoeren kan uiteraard ook een rol spelen. Wellicht is het de combinatie van meerdere factoren. 

In de grafiek van 2020/2021 zie je twee lijnen. De onderste lijn betreft 22 volken met een lage besmetting, die tamelijk vlak lijkt. Die grafiek wordt in de volgende foto van dichtbij getoond, ook zie je dat hier de mijtenval het normale verloop laat zien. 

NB. Pas svp gewoon het twee- of driegangenmenu toe. Uitsluitend hiervan afwijken wanneer je de mijtenbesmetting consequent onderzoekt.  

Ben Som de Cerff, hobby-imker en docent bijenteelt