Dit keer een wat minder luchtig en wellicht te uitgebreid blogbericht over mijn onderzoek naar de mijtenval in bijenvolken. Er zijn verschillende imkergroepen o.a. in Nederland die streven naar behandelvrij imkeren zoals we dat voor 1985 gewend waren. Overal in de wereld zijn er plaatsen te vinden waar groepen bijenvolken zich goed in leven weten te houden zonder ten onder te gaan aan de mijtbesmetting. Niet dat er geen mijten meer aanwezig zijn in deze volken, maar de aanwezige mijten leven in een natuurlijk evenwicht met de bijen. Het aantal mijten loopt niet extreem op waardoor de impact van virussen beperkt blijft. 

Aangezien ik in 1984 begonnen ben met imkeren in een tijdperk zonder mijten en dus zonder driegangen menu is mijn verlangen naar bijenhouden zonder de toepassing van zuren en tijmolie groot. Vier jaar geleden ben ik begonnen met bijen op kleine cellen en ben ik tevens begonnen met mijn selectieprogramma. Mijn eerste "kleine bijenvolk" uit 2016 leeft na 4 jaar nog steeds behandelvrij en inmiddels zijn er nog 7 volken uit 2017 en 10 volken uit 2018 die behandelvrij meerdere winters overleefd hebben. Grappig genoeg blijven het sterke volken, die ook nog veel honing halen. 

De komende winter is uiteraard weer spannend, zullen de volken het weer redden? Ze zien er op dit moment  sterk uit, zodanig sterk dat het me zelf verrast. Over het algemeen lees je in publicaties dat onbehandelde volken na 2 jaar instorten en de winter niet overleven. Maar dat hoeft niet altijd het geval te zijn. Niet dat ik hierbij oproep af te wijken van het driegangen menu, nog sterker: blijf dit vooral toepassen. Maar verdiep je tevens in deze interessante materie en begin met het monitoren van de mijtenval en de mijtenbesmetting en verbaas je over de verschillen tussen volken. Imker vooral verder met de volken met de minste mijtenval. Blijkbaar hebben deze volken een manier gevonden om met de mijten te dealen. 

Volgens een studie van Flores en Padilla uit 2015 blijkt dat de gemiddelde mijtenval gemeten in herfst en winter de meest betrouwbare uitslag geeft over de algehele mijtbesmetting in het volk. Na 1 oktober zie je nagenoeg geen mieren en oorkruipers meer, die nog mee kunnen snoepen van de mijtenval. 

In ons NBV-bijenblad heb je kunnen lezen dat er verschillende deskundige imkergroepen zijn, zoals Bijen@wur, de duurzame bij, de Vitale bij en BD-imkers die ook streven naar het duurzaam houden van bijenvolken. Dat is ook mijn streven. Bestrijdingsmiddelen hopen zich op in bijenwas of in honing. Beiden wil je eigenlijk niet, ook al zijn het geringe hoeveelheden. Onze bijen zijn kleine gevoelige insecten en de mijne zijn nog kleiner ;-).  

Door een bewuste keuze te maken bij de aanparing van de koninginnen, in mijn geval Buckfastkoninginnen en vooral te letten op het hygienische gedrag van de teeltlijnen, kun je langzaam door streng te selecteren het ruimgedrag van de bijen bevorderen. Ieder jaar zie ik de mijtenval van mijn onbehandelde volken iets minder worden.  In welke mate de verhoogde hygiene en de kleine cellen elkaar versterken is niet geheel duidelijk. Maar de mijtenval in mijn kieine cellen volken lijkt over de hele linie lager te worden. Het feit dat ze onbehandeld overleven, is het beste bewijs voor het natuurlijke evenwicht tussen bijen en mijten. 

In deze video vertel ik meer over het onderzoek naar de mijtenval:

Jaarlijks tel ik zo'n 50.000 mijten van zo'n 25 tot 30 volken. 

Ieder jaar test ik de nieuwe volken, die ik het eerste jaar in MiniPlus huisvest, op de mijtenval in herfst en winter. Je ziet dan opmerkelijke verschillen in het gedrag van bijen: 

- sommige volken kunnen buitengewoon goed poetsen;

- sommige volken vertonen VSH-gedrag, er worden poppen en mijtengezinnen opgeruimd;

- er zijn volken waarbij er vooral volwassen mijten vallen, maar ook volken met complete mijtenfamilies, te zien aan de lichter gekleurde mijten. De lichter gekleurde mijten tonen tevens aan dat er nog uitlopend broed in de volken zit;

Bij sommige volken vallen er gemiddeld 1 a 2 mijten per dag, een enkeling zelfs minder en anderen hebben 10 of meer mijten per dag. De hoogte van de mijtenval vertoont per volk een zeer stabiel karakter. De mijtenval is na warmere dagen altijd verhoogd. 

Dit jaar was de piek in de mijtenval eind september, vorig jaar lag die piek twee weken later. Blijkbaar heeft dat iets met de nazomerse weersomstandigheden te maken, die van invloed is op het broednest. De meeste mijten vallen bij het teruglopen van het broednest. Het uitlopende broednest genereert blijkbaar veel dode mijten. De grafiek met de mijtenval is hier in te zien. Op 1 november zijn de langlevende winterbijen gevormd en lijken de meeste broednesten verdwenen of minimaal te zijn. Vanaf dat moment zitten er nog uitsluitend mijten op de bijen. Dit zijn blijkbaar ook de mijten waarvan het merendeel die de winter overleeft, tenzij er begin december een oxaalbehandeling plaats vindt. 

De MiniPlus-volken, die een lage of middelmatige mijtenval vertonen, worden in het voorjaar omgezet naar behandelvrije dadantvolken. De volken met te veel mijten worden opgesplist naar meerdere kastjes die als broedafleggers gebruikt worden voor de nieuwe koninginnen in mei en juni. Daarna herhaalt zich het proces. De miniplussen vormen dus een soort voorportaal voor de teelt en selectie van mijn toekomstige bijenvolken. 

Ben Som de Cerff, hobby-imker en docent koninginnenteelt