Nu de herfst nadrukkelijk begonnen is, kijken we niet meer in de volken, maar misschien nog wel op de schuifladen naar de mijtenval. 

We komen er niet onderuit. Iedere imker houdt bijen en mijten en nog eens zo'n 8000 andere organismen. Gezien de nadrukkelijke aanwezigheid van mijten is het goed om ons hierin goed te verdiepen. Het zijn namelijk ook nog eens interessante diertjes. Helaas zijn ze zelf weer gastheer voor allerlei virussen. Uit een onlangs gepubliceerd onderzoek van o.a. professor Dr. Dirk de Graaf van de Universiteit Gent is gebleken dat sommige bijenvolken over een genetische tolerantie beschikken tegen het DWV-virus. Dit onderzoek is HIER te lezen. Het DWV-virus wordt wereldwijd verantwoordelijk gehouden voor de winterverliezen van bijenvolken. Veel volken blijken dus vanwege een DWV-virustolerantie niet ten onder te gaan ondanks de aanwezige mijten. Andere volken, die juist gevoelig zijn voor het DWV-virus, gaan met dezelfde hoeveelheid mijten wel ten onder.  

Dit zou ook kunnen verklaren waarom 60 tot 70% van de imkers de afgelopen jaren helemaal geen winterverliezen hebben en anderen bijna al hun volken verliezen. Ook zijn er meldingen van imkers met 2 bijenstanden, waarbij de ene bijenstand bijna volledig verloren gaat en de andere niet. 

Virale infecties kun je zo oplopen door aanschaf van volken, via vreemde zwermen of via aangeschafte koninginnen of via het reizen naar drachten als o.a. de springbalsemien en de heide. Typische late drachten wanneer de mijtenopulaties maximaal zijn. Vooral in de nazomer is er veel stille roverij ten gevolge van verzwakte volken, hierbij lopen bijen vreemde virusstammen op die voor virusexplosies kunnen zorgen (horizontale overdracht van virussen). Koninginnen kunnen overigens ook al besmette eitjes produceren of eitjes bevruchten met besmet spermamateriaal (verticale overdracht). Bij het onderzoek van Prof. Dr. Dirk de Graaf heeft men de eitjes van vele Belgische koninginnentelers onderzocht gedurende het vierjarige onderzoek.  

Met de mijt en de virussen hebben we dus twee plaaggeesten in de volken, waarbij met name het DWV-virus voor de bijensterfte verantwoordelijk is. Heb je min of meer DWV-tolerante bijen, dan kunnen de volken een hogere mijtenbesmetting doorstaan, zoals ervaren imkers zelf ervaren hebben in de beginjaren '90 toen de mijt pas gearriveerd was in Nederland. 

Veel zal ook afhangen van de immuniteit van de volken, slechte voeding (bijvoorbeeld weinig diversiteit in stuifmeel of helemaal geen stuifmeel) of pesticiden of andere bestrijdingsmiddelen (o.a chemische middelen tegen de varroa) tasten ook het immuunsysteem aan van de bijen, hetgeen ze weer gevoelig maakt voor onder andere DWV-virussen. 

Overigens blijkt uit mijn eigen tellingen van de schuifladen gedurende de afgelopen drie jaar dat de mijten in de maanden september en oktober in grote getalen vanuit het laatste broed dood op de schuifla terecht komen (zie foto). Op de foto zie je allerlei kleuren varroamijten, vanwege de verschillende leeftijden van de mijtendochters, die net geboren zijn maar blijkbaar niet meer levensvatbaar zijn. De mijtenbesmetting lijkt dezelfde cyclus te doorlopen als de bijenbevolking. In de zomer is de sterkte van de bijen ongeveer een factor drie tot vier sterker dan in de winter.  Zou dit van nature ook gebeuren met de mijten? Het lijkt er wel op, want veel van mijn "kleine bijen"-volken hebben in september ongeveer dezelfde besmetting als voorgaande jaren zonder dat de mijten bestreden zijn. De beperkte aanwas vanwege de kleine cellen en andere maatregelen verdwijnt dus weer van nature in de nazomer en herfst. 

Door in volken te werken met een beperkte broedruimte en kleine cellen hoop ik de mijtenvoortplanting te beperken. Tom Seeley heeft het positieve effect van een beperkte broedruimte ook gemeten in zijn onderzoeken. 

Ben Som de Cerff, hobby-imker en docent bijenteelt