Wat is de natuurlijke mijtbesmetting eigenlijk? Naar mijn mening is dat de mijtbesmetting op de bijen of in het broed zonder dat de mijten door de imker bestreden worden. Vier jaar geleden begon ik een experiment door mijn eerste bijenvolk over te zetten op kleinere raat. De gebruikelijke raat bevat cellen van 5,4 mm, terwijl mijn kleine bijen zitten op 4,9 mm. Dat scheelt dus 10%. De bijen zijn ongeveer 7% kleiner.

Het is zeker niet verstandig om de varroabestrijding achterwege te laten zonder beoordeling van de mijtbesmetting. Daarom heb ik in augustus en september inmiddels 13 volken bemonsterd en deze monsters onderzocht op de mijtbesmetting. Van de 13 volken zitten er 6 op kleine cellen (4,9 mm) en 7 volken zitten er op een tussenmaat (5,1 mm). 

Inmiddels heb ik 8 onbehandelde volken uit 2018 (2 jaar oud), 7 onbehandelde volken uit 2017 (3 jaar oud) en 1 volk uit 2016 (4 jaar oud). Wat mij vooral van de "kleine bijen"-volken opvalt is hun sterkte. Op ieder broedkamerraam zitten weliswaar 17% meer cellen, maar het is opvallende hoe sterk deze volken nog zijn in de nazomer. Op de onderstaande foto's zie je vier van deze volken, direct na het openmaken van de Dadantkasten. Van enige achteruitgang vanwege het niet bestrijden van de varroamijten is geen sprake, het tegendeel lijkt eerder van toepassing te zijn. 

Uit de afgenomen monsters blijkt dat de gemiddelde mijtenbesmetting van de "kleine bijen"-volken op dit moment gemiddeld 2,05% is (van 0,67% tot 4%). Het vierjarig onbehandelde volk heeft een mijtbesmetting van 1%, hetgeen onwaarschijnlijk laag is voor een volk dat al 4 jaar niet meer behandeld is. De gemiddelde score van de iets grotere bijen op 5,1 mm raat is 7,67% mijtbesmetting (van 1,67% tot 13%). Hierbij vallen twee volken in de categorie "forse mijtbesmetting" met een score van 13%. Ook hierbij zit de rest op 6% of minder.  

De gebruikelijke drempelwaarde om niet te behandelen in de zomer staat op 3%. Uit de eigen praktijk blijkt echter dat volken tot 10% besmetting gemeten in september de winter goed overleven, mits geen andere virussen, zoals DWV en ABPV zichtbaar zijn. 

Uit dit experiment blijkt dus dat de mijtbesmetting in kleine bijen-volken lager uitpakt. Het lijkt er ook op dat de bijen - zodra de mijten niet meer bestreden worden - zelf de mijtenreproductie afremmen. Het is onduidelijk welke factoren, die samenhangen met de kleine cellen hierop invloed hebben. Zonder een degelijke meting van de mijtbesmetting en veel ervaring met het beoordelen van de gezondheid van de bijenvolken moet je niet aan een dergelijk experiment beginnen. Maar oefenen met het meten van de mijtbesmetting op de bijen door middel van een schudbeker is zeker de moeite waard als eerste stap naar het behandelvrij houden van bijen.

Er is niets mooiers dan de bijen op een volledig schone manier zonder toepassing van bestrijdingsmiddelen te houden. Want hoe soft de middelen ook lijken, ze komen altijd in de was of in de honing terecht en beinvloeden op die manier weer het leefmilieu van onze bijen.  

Ben Som de Cerff, hobby-imker en docent koninginnenteelt