Toen ik gisteren een moer opzocht in een volk, dacht ik ineens aan al die beginnende imkers, die vaak samen als combi de werkzaamheden in de bijen doen. Hoe moet dat in het Corona-tijdperk? Zou het handig zijn om eens op een rijtje te zetten, wat je allemaal achterwege kan laten bij het bijen houden en hoe je het aantal ingrepen in de bijen kan minimaliseren tot het hoogst noodzakelijke?

Laat ik eens een poging doen als aanzet tot minimalistisch imkeren oftewel laagfrequent imkeren ;-) met spaarkasten. 

Observeren intensiveren

Om het imkeren te vereenvoudigen zou je kunnen proberen om meer vanaf de buitenkant van de kast te observeren en daarop de volksontwikkeling te beoordelen. Daarnaast kun je kunnen proberen de zwermbeheersing te vereenvoudigen. Daarnaast is de wetenschap dat een moer geboren in 2020 niet meer zal zwermen ook van belang. 

Met het van buitenaf observeren voor de ontwikkeling hoef je de kast minder vaak te openen. Het van buitenaf observeren wordt mogelijk gemaakt door een plexiglas dekplank. Zorg wel voor isolatie binnen je dak, zodat er geen warmte ontsnapt via het plexiglas.

Slechts één broedkamer 

Je kunt zien wanneer ze toe zijn aan een extra onderbak, namelijk wanneer er zo'n 8 tot 9 ramen bezet zijn in de broedkamer. Je kunt eventueel ook die onderbak in zijn geheel weglaten in het corona-tijdperk, dus je werkt met uitsluitend één broedkamer. Dit geeft wel meer kans op zwermontwikkeling maar daarover later meer. Het gebrek aan ruimte beneden onder het moerrooster kun je compenseren boven het moerrooster door extra veel honingkamers te plaatsen. Een beperkte broedruimte zet ook een rem op de mijtenontwikkeling. 

Ieder keer wanneer je ziet door het plexiglas dat je bovenste kamer voor 8 a 9 ramen bezet is, plaats je een nieuwe honingkamer er boven op. Het volk hoeft opdat moment niet verder bekeken te worden. De 2e, 3e etc honingkamers mogen kunstraat bevatten. Het houdt de bijen aan het werk. Wordt de laatste honingkamer na een week niet in gebruik genomen, neem deze dan weer weg. Blijkbaar waren ze er niet aan toe. 

In het Corona-tijdperk laten we ook de bouwraammethode achterwege, want dat bespaart zeer veel controles en ingrepen. 

Koninginnen vinden

Het werken met slechts één broedkamer scheelt heel veel werk (50%) en heel veel tijd. Ook voorkomt het veel problemen bij beginnende imkers, denk maar eens aan het vinden van de koningin of het vinden van alle zwermcellen op twintig ramen. Zie de volgende video voor het vinden en knippen van de koningin. Het is begrijpelijk dat sommige imkers uit ethische overwegingen hun moeren niet willen knippen. 

Zwermcellen en zwermen

Met een geknipte en gemerkte koningin wordt het imkeren zo veel eenvoudiger. De eerste voorzwerm zal wel afkomen, maar deze slaat na ongeveer tien minuten weer terug op de kast. Soms gaan ze helemaal niet hangen in een zwermtros maar vliegen gelijk weer terug naar de kast. Hiermee wordt het tijdig wegnemen van alle zwermcellen dus minder belangrijk. Ook het over het hoofd zien van een belegde zwermcel is minder belangrijk, want je raakt je bijen toch niet kwijt. 

Dit maakt de noodzaak van controles eind april en in mei iets minder relevant. Je kunt wekelijkse controles terug brengen naar één controle eind april, bijvoorbeeld op zaterdag 25 april. Controleer niet meer dan 4 bk-ramen, vind je geen belegde zwermcellen, dan de kast weer sluiten.

Is je moer niet geknipt, voer dan op zaterdag 2 mei een extra controle op belegde zwermcellen door. Met een geknipte moer kun je de ingreep op 2 mei overslaan. Vind je belegde zwermcellen, haal dan 'het vlieger maken' zoals beschreven voor 9 mei naar voren.  

Controleer vervolgens op zaterdag 9 mei nog eens en neem dan een reserve spaarkast mee gevuld met kunstraat. Aangezien je de bijen twee weken met rust gelaten hebt, zou er in de tussentijd een voorzwerm afgekomen kunnen zijn. Met een geknipte moer is dat geen ramp, geen verlies aan bijen, die zijn allemaal weer terug gekomen, behalve die ene bij de moer dus....  Bij een ongeknipte moer ben je mogelijk 60% van je bijen kwijt. 

Zwerm afgekomen?

Het feit dat er een zwerm is afgekomen, is heel snel te zien aan de aanwezigheid van de gesloten doppen en de (nagenoeg) afwezigheid van eitjes. In dit geval breek je alle doppen weg uitgezonderd één mooie gesloten dop. Vervolgens laat je de kast vijf weken met rust. Je mag uiteraard wel honingkamers via een bijenuitlaat 48 uur na plaatsing afnemen. Na vijf weken moet je weer vlak gesloten broed aantreffen van de nieuwe moer.

Zwermverhindering m.b.v. vlieger

Vind je tijdens je controle alleen belegde zwermcellen dan ben je net op tijd om het zwermen te voorkomen. Ga als volgt te werk voor het maken van een vlieger. Zet een reservekastje gereed en zoek vervolgens de moer. Twee uitgebouwde ramen uit je oude kast plaats je in het midden van de nieuwe kast. Nieuwe kast op de plaats van de oude, moer los laten tussen de twee uitgebouwde ramen en het moerrooster en de honingkamers terug plaatsen op de nieuwe kast. De oude kast (2 a 3 m verderop) vliegt af en daar komt vanzelf op basis van de aanwezige zwermcellen een nieuwe moer in. Na vier weken controleren op moergoedheid. Hier hoef je alleen vlak voor de lindedracht een moerrooster en honingkamer op te plaatsen.

Dit geldt ook voor de nieuwe kast waarin de oude moer zit. Tijdig, indien nodig extra honingkamers toevoegen en meer hoef je niet te doen.

Zomerhoning en mijtenbestrijding

Rest nog de zomerhoningoogst (je mag natuurijk ook het moerrooster wegnemen en de honing op de bijen laten) en de mijtenbestrijding van afname van de honingkamers. Drie weken achtereen, één keer week druppelen met Varromed kan ook zonder ramen te lichten. Vervolgens medio augustus inwinteren en ook daar hoeft de kast niet voor open. 

Op deze manier imkeren beperk je vele ingrepen en maak je ze ook veel eenvoudiger. Uitgangspunt is wel een gemerkte en geknipte moer en het gebruik van plexiglas of folie op de bovenste kamer. 

Online hulp inroepen

Mocht je toch de hulp van een collega-imker nodig hebben, gebruik dan eens whatsapp met foto's of een video. Hiermee is op afstand heel veel te verklaren. 

Ben Som de Cerff, hobby-imker en docent bijenteelt

Voor meer over minimalistisch imkeren kun je het nieuwe boekje: "Eenvoudig(er) imkeren, hoe doe je dat?" lezen.