Samen met twee collega-imkers onderzoeken we al jaren de mogelijke effecten van kleinere broedcellen (4,9 mm in plaats van 5,4 mm doorsnede), daarbij behandelen we deze volken niet meer tegen de varroamijten. We houden echter wel de mijtenbesmetting extra goed in de gaten, zodat we eventueel vroegtijdig kunnen ingrijpen om nodeloze wintersterfte te voorkomen.

De veronderstelling is namelijk dat een betere warmtehuishouding en de daaruit voortvloeiende verkorte broedduur de mijtenreproductie afremt. Komend voorjaar zal blijken of deze volken hun 3^e levensjaar onbehandeld overleven. Op de foto boven een volk (4,9 mm cellen) dat op 14-1-2020 zijn derde winter onbehandeld beleeft. Zo te zien zeer sterk, blijkbaar kunnen deze bijen goed met de mijten omgaan (klikken op de foto). 

We gaan er vanuit dat bijen in hun oorspronkelijke grootte – de huidige bijen, die we in Europa kennen zijn sinds ongeveer 100 jaar onnatuurlijk groot – vitaler zijn en dus meer weerstand hebben. Bijen bestaan al miljoenen jaren in de natuur, echter bij de revolutionaire overgang van korven met natuurraat naar kasten met kunstraat heeft men uit winstbejag naar grotere honingopbrengsten de bij op onnatuurlijke wijze vergroot door aangepast (lees: groter) kunstraat aan te bieden. Wij willen al onze bijen terugbrengen naar de oorspronkelijke lichaamskenmerken.  

Drie dagen geleden heeft Mathijs Herremans – auteur van het boek ‘imkers van de wereld’ – mede op mijn verzoek de stoute schoenen aangetrokken en een stukje gesloten broed uit een volk gehaald, zodat we de reproductie van het eerste nieuwe broed in het bijenseizoen kunnen onderzoeken. 

Mathijs heeft een stukje broed van zes bij twaalf centimeter uitgenomen. In totaal zat er ruim 1 vierkante decimeter broed in het volk. Gezien het gesloten broed en de daarin aanwezig poppen is dit broed al rond kerst ontstaan.  Een tijdige bestrijding eind november of begin december – mits nodig gezien de voorafgaande mijtenval – is dus gewenst, anders zitten de mijten massaal weer in het eerste broed.  

 Om gelijk maar tot de bevindingen te komen:

• het totale broedoppervlak in dit volk betrof op 10 januari 2020 ongeveer 700 broedcellen (natuurbouw);
• van alle onderzochte cellen waren er 37% besmet met 1 of meerdere volwassen mijten en/of nakomelingen; 63% was dus niet besmet;
• van alle besmette cellen was 35% bezet met een mijt met 1 of 2 dochtermijten. Het gemiddelde aantal jonge mijten was 1,4 per volwassen mijt
• in veel cellen werden dode volwassen mijten aangetroffen, vaak enkele, maar soms ook meerdere mijten (tot maximaal 7); waarschijnlijk zijn dit oude ‘zomermijten’
• een flink deel van de ingestapte mijten overleeft de eerste broedcyclus van de mijten dus niet. Van de bij dit onderzoek 385 ingestapte mijten komen slechts 91 mijten toe aan levensvatbare reproductie. Met gemiddeld 1,4 dochters worden er dus 127 dochters geboren.
• 91 moedermijten samen met 127 dochters leveren dus 218 mijten op voor de volgende generatie.
• De in totaal 385 ingestapte mijten leveren dus na de 1^e broedronde van de bijen 218 mijten op. Dat zijn er dus 167 minder oftewel 294 oude mijten overleven de eerste broedperiode niet.

Conclusies:

• De genoemde aantallen hebben betrekking op slechts één onderzocht volk dus de uitkomsten behoeven niet representatief te zijn;
• De mijten maken bij het eerste bijenbroed direct gebruik van de mogelijkheid om zich te vermeerderen. Ze zijn vanaf dat moment onbereikbaar geworden voor de oxaalzuurbehandeling;
• De leeftijd van de mijten zorgt waarschijnlijk voor een grote sterfte onder de instappende volwassen mijten; 75% van de oude mijten overleeft deze fase niet;
• Bij de eerste broedronde is er sprake van een forse krimp van de mijtenpopulatie. Van iedere twee ingestapte mijten blijft er slechts één over.

Ben Som de Cerff, hobby-imker en docent bijenteelt