Voorafgaand aan mijn BLOG-bericht over mijn onbehandelde volken met kleine bijen, wil ik het belang benadrukken van het drie-gangen behandelmenu. Het toepassen van deze behandelmethode geeft een goede zekerheid over de winteroverleving van bijenvolken door een lage mijtenbesmetting. Alleen door consequent de mijtenbesmetting te monitoren kunnen ervaren imkers van dit protocol afwijken. 

Onderstaand BLOG-bericht is alleen interessant voor de collega-imkers, die meer dan gemiddeld geinteresseerd zijn in de biologie van de varroamijt en het onbehandeld laten van bijenvolken. Dit onderwerp heeft wel mijn persoonlijke interesse, vandaar deze update over de kleine bijen-volken. 

Nu alle volken dit voorjaar gecontroleerd zijn, kan ik jullie ook bijpraten over de overwintering van mijn grotendeels onbehandelde 4,9 mm (kleine cellen) volken. Al ruim een eeuw is het gebruikelijk om volken te houden op 10% grotere 5,4 mm cellen. Ik heb al 2 winters 10 grote volken op kleinere cellen (4,9 mm) ingewinterd. 8 Volken zijn gehuisvest in dadantkasten en 2 in MiniPlus torens (5 verdiepingen). Van de 10 volken is 1 volk de afgelopen winter dood gegaan.  

Het oudste volk in MiniPlus heeft nu de 3e winter overleefd en de andere volken (muv van 1) allemaal hun 2e winter. Alle volken zijn dus ontstaan vanuit broedafleggers in mei/juni 2017, de oudste is al van mei/juni 2016.

Het bijzondere aan dit project is dus dat er in de volken kleinere Buckfastbijen zitten en dat deze grotendeels onbehandeld zijn gebleven. Grotendeels slaat op de uitzondering van drie volken, die ik begin september 2018 alsnog 2 x behandeld heb met ApiLifeVar. De volken zijn eind augustus en eind september 2018 gecheckt via de spoelmethode op de aanwezigheid van mijten op de bijen.  

Twee volken met de hoogste mijtbesmetting eind augustus (10,3% en 16,1%) en 1 volk met de hoogste mijtbesmetting eind september (34,4%) heb ik  2 x behandeld met ApiLifeVar om te voorkomen dat deze volken in de winter ten onder zouden gaan. Alle overige volken zijn dus nooit behandeld. Er zijn ook geen kunstzwermen of afleggers van gemaakt.

Van alle volken, met uitzondering van het 34,4% besmette volk, kan ik zeggen dat ze gemiddeld tot sterk uitgewinterd zijn zonder zichtbare afwijkingen. Het 34,4% volk is aan de zwakke kant (bezet 4 ramen dadant). Dit volk is verwijderd van de proefstand om extra besmetting van de andere volken te voorkomen. De andere volken hadden een mijtbesmetting eind september varierend van 1,1% tot 34,4%.

Het ene volk dat de winter niet overleefde stond naast een ander volk met ongeveer dezelfde mijtbesmetting, namelijk 19,5% (het overleden volk 21,8%).

Heel voorzichtig concludeer ik dat je met de vaststelling van de mijtenbesmetting op de bijen eind augustus het kaf van het koren kan scheiden, met andere woorden: op grond hiervan kun je selectief ingrijpen, indien de mijtbesmetting te hoog is (ik heb de grens op 10% gesteld).  

Een andere voorzichtige conclusie is dat volken met een hogere mijtbesmetting eind september (bijvoorbeeld een volk met 18,1% en een volk met 19,5%) toch sterk kunnen uitwinteren, dus blijkbaar zijn niet alle (hoge) besmettingen per definitie dodelijk voor de bijen. Blijkbaar is de rol van wel of niet virulente virussen veel belangrijker dan de mijtenbesmetting. Alleen een zeer hoge mijtenbesmetting is per definitie dodelijk. Maar die grens ligt misschien veel hoger dan we altijd verondersteld hebben.  

Dit jaar zal ik de vlieger in zetten als imkermethode op deze negen volken om de mijtbesmetting in de hoofdvolken terug te dringen. Eind augustus en eind september zal ik weer de mijtbesmetting op de bijen meten en het protocol van wel of niet behandelen voortzetten. 

In het april nummer van Bienen & Natur werd gemeld dat bij het Bijeninstituut in Kirchhain een zelfde project gaande is met 13 onbehandelde volken opgezet in 2017, daar echter met gewone grotere bijen. De 6 volken met een mijtbesmetting per 12 oktober 2018 van 25 of meer per 100 bijen stierven tijdens de afgelopen winter. In dit project werd ook een waarde van 40 en 58 mijten per 100 bijen gemeten op 31 augustus 2018.

De hoogste waarde in mijn kleine bijen volken per 28 augustus 2018 was 16,1%. Dit blijft gelukkig ver beneden de waarden, die gemeten zijn in Duitsland.  

Ben Som de Cerff, hobby-imker en docent koninginnenteelt